Bellapais Manastırı

Keşişler için kurulan bir yemekhanede “2026” ilkbaharında 21. müzik festivalinin konserleri verildi. Evet, buranın adı Bellapais Manastırı… Salon 30 metre uzunluğunda, 10 metre genişliğinde, tavanını yedi sütun taşıyor. Bellapais Manastırı'nın sekiz yüzyılı tam da bu çelişkide saklıdır - her yönetim ayakta kalan bölümü yıkmak yerine kendi işine göre kullandı. İncelediğimiz kaynaklara göre Girne'nin güneydoğusunda, Beylerbeyi köyünde duran yapının 1187'den 1912'ye kronolojisi, iç bölümleri ve ziyaret pratiği tek hatta toplanabiliyor. Harita uygulamaları Beylerbeyi de yazar,” Bellapais de” ikisi aynı kapıya, merkezden araçla 10-15 dakikalık bir tırmanışın sonuna çıkar. Hangi bölümün hangi yüzyıldan kaldığını bilmek, bir saatlik gezide neye bakacağınızı belirliyor.

Adın Kökeni ve Köydeki Yeri

Manastır ilk kutsandığında “Dağın Meryem Anası Manastırı” adını taşımaktaydı. Fransızca “Abbaye de la Paix”, yani barış manastırı, sonradan yerleşti ve Bellapais bu adın aşınmış halidir. Zamanla köy de aynı adı aldı. Köyün kendisi Beşparmak sırtının eteğinde, yüksek bir yamaçta kurulu olduğundan manzara Girne limanına ve denize açılıyor, son virajdan sonra deniz bir anda görünür. Bu yamacın bedeli sokaklardır: dar geçitler otoparkı sınırlıyor, sezona göre yer bulmak maalesef zaman alabiliyor. Aracı köy girişinde bırakıp kalan yolu yürümek bu yüzden çoğu ziyaretçinin tercihidir. İki kilometre ötedeki “Bellapais Monastery Village” ise aynı adı taşıyan ayrı bir otel, manastırla ortak tek şeyi ismidir. Navigasyona adı yazarken kontrol etmenizde fayda var.

Kudüs'ten Kaçan Keşişler, 1187

1187'de Selahaddin Eyyubi Kudüs'ü alınca Kutsal Mezar'a bağlı Augustinusçu keşişler Kıbrıs'a sığındı. Adada onları yeni kurulmuş Lüzinyan krallığı karşıladı, kurucu olarak da Kral Aimery de Lusignan'ın adı geçmektedir. Keşişlerin geliş yılı ile manastırın kuruluş yılı kesinlikle aynı tarih değildir. İlk yapılar 1198 ile 1205 arasında yükseldi, yani keşişlerin adaya ayak basmasıyla ilk taş arasında on yıldan fazla zaman var. Hemen ardından ise tarihi olarak 1206'dan itibaren tarikat da değişti ve verilere göre “Premonstratensian” yani Norbertine kuralı benimsendi. Bu tarikat “Beyaz Kanonlar” adıyla tanındığından 15-16. yüzyıl belgeleri yapıyı “Beyaz Manastır” diye anıyor. Bugün gezilen kilise ise bu erken dönemden değil, sonraki yüzyılın kral yatırımlarından kalmadır.

İki Hugh, Bir Yüzyıl İnşaat

Ana yapıların çoğu Kral III. Hugh döneminde, 1267 ile 1284 arasında inşa edildi ve kilise bu dönemin işidir. Avlu ile yemekhane bir sonraki yüzyıla kaldı: Kral IV. Hugh 1324 ile 1359 arasında hüküm sürdü, revaklı avlu ve refektuar onun zamanında tamamlandı. Kral yapıyı yalnızca finanse etmekle kalmadı, 1354'ten 1358'e kadar manastır içindeki kendi dairesinde yaşadı. Dolayısıyla avlunun tamamlanma yılları kralın bu duvarların içinde oturduğu dört yılla üst üste binmektedir, yapı o dönemde bir keşiş evinden fazlasıydı. Bellapais Manastırı'nın bugünkü silueti açıkça bu iki hükümdarlığın toplamıdır: 13. yüzyıl kilisesi, 14. yüzyıl avlusu. Yükselişin tepesi de buradadır, çünkü bir sonraki yüzyıl inşaat değil yağma getirdi.

1373'ten 1912'ye Uzanan Düşüş

1373'te Cenevizliler Girne'ye saldırdı ve manastırın taşınabilir, değerli ne varsa yağmalandı. Bu tarihten sonra manastır bir daha eski gücüne dönmedi, disiplin de taşlarla birlikte gevşedi. Ne kadar gevşedi? 1489'da ada Venedik yönetimine geçtiğinde kanonların evlendiği, çocuklarını yeni aday olarak kabul ettirdiği kaydediliyor. 1571'de Osmanlı adayı alınca Premonstratensian keşişler çıkarıldı ve manastır Kıbrıs Ortodoks Kilisesi'ne devredildi. Kilise bölümü Ortodoks ibadetine göre küçük eklemeler aldı, buna karşılık kalan kısım bakımsız kaldı. Bakımsızlığın son halkası İngiliz dönemidir: ordu yemekhaneyi hastaneye çevirip zemini betonladı, duvarlardaki kurşun izleri de bu döneme atfediliyor. Onarım ancak 1912'de, Eski Eserler Küratörü George Jeffery'nin eliyle başladı. Bugün gezilen halin ilk adımı o çalışmadır. Yapı şimdi KKTC Eski Eserler ve Müzeler Dairesi'ne bağlı, bakım ve restorasyon Dairenin sorumluluğunda sürmektedir.

Gotik Yemekhanenin Yedi Sütunu

Kilise şüphesiz en iyi korunmuş bölümdür: nef ve iki yan koridor ayakta, oymalı kürsü, piskopos tahtı ve beş avize kısmen duruyor. Duvarlardaki freskler ortaçağdan kalma, yüzyılı ise kaynağa göre değişmektedir. 1571 sonrasında Ortodoks cemaatin yaptığı küçük eklemeler de bu bölümde, çünkü manastırın dört yüzyıl boyunca fiilen kullanılan tek parçası kiliseydi. Gotik yemekhaneye geçince ölçek büyüyor: kuzey duvarında bir okuma kürsüsü, uçta büyük bir gül pencere var. Keşişlerin yemek yediği salonda bugün konser dinlenmektedir, akustik salonun ana sermayesidir. Avluyu 18 kemerli bir galeri çevirir, kemerlerin altında ise Roma dönemi lahitleri durur. Keşişler bu lahitleri su teknesi olarak kullandı: su üst havuzdan alta, oradan bahçeye akardı ve ziyaretçi aynı su yolunu bugün de adım adım izleyebilmektedir. Toplantı odasındaki ince gotik taş oymalar ve ortaçağ figürleri listeyi tamamlıyor. Gezi bir saat sürer. Kiliseden başlayıp yemekhaneye geçmek, avluda bitirmek yaygın sıradır, çünkü avlu manzaraya açılan son duraktır.

Nisan'da Konser, Yaz Boyunca Düğün

Bellapais Uluslararası İlkbahar Müzik Festivali her yıl düzenleniyor, konserlerin çoğu yemekhanede. 2026'daki 21. festival 11 Nisan ile 14 Mayıs arasında yapıldı. 12 konserde Kıbrıs, Türkiye, Rusya, Lüksemburg ve Bosna-Hersek'ten 125'i aşkın sanatçı sahne aldı, açılış konseri ise 11 Nisan akşamı saat 20.00'de Lefkoşa Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi yararına verildi. Tarihler yıldan yıla kaydığından program her ilkbahar yeniden açıklanmaktadır. Konser bitince avlu boş kalmıyor, düğün tarafı ayrı bir işletmenin elinde. Manastır içindeki “Kybele Restaurant” 14 Şubat 1985'te dört masa ve on altı kişiyle açıldı. Bugün brunch ve kokteyl düzeninde iki bin kişiye kadar organizasyon alabilmektedir, düğün, nişan, kına, mezuniyet, açılış ve kurumsal etkinlik aynı avluda kuruluyor. Kybele kendini Avrupa'dan düğün turizmini ilk başlatan işletmelerden biri olarak tanıtıyor. Aynı köyün edebiyattaki karşılığı da var: Lawrence Durrell 1953-1956 arasında burada yaşadı, Acı Limonlar'ı (1957) burada yazdı ve kitap aynı yıl Duff Cooper Ödülü'nü aldı.

Sabah Sekizden Akşam Altıya

Manastır her gün 08.00-18.00 arasında açık. Yaz-kış ayrımı ilan edilmediğinden gitmeden güncel saati kontrol etmenizde fayda var. Giriş ücretlidir, öğrenci indirimi de bulunmaktadır. Tarife ne kadar? Rakam kaynağa göre değişiyor ve sık güncelleniyor, ödeme gişede yapılıyor. Ziyaret saati ile giriş ücreti hiçbir biçimde aynı kesinlikte değildir: saat sabit, rakam kayar. Girne'den dolmuş ve taksiyle ulaşılabiliyor, gerçi sefer sıklığı değişken olduğundan kendi aracıyla gelen çoğunlukta. Bir saatlik gezi için öğle sıcağından önceki saatler en rahatıdır. Bellapais Manastırı'nı 2026'da kapatan bir restorasyon yok, festival, sergi ve düğün takvimi normal işlemektedir. Tek değişken gişedeki rakam olarak kalıyor.

Girne'nin diğer ortaçağ durağı için St. Hilarion Kalesi yazımıza, adanın kale, antik kent ve manastırlarını toplu görmek için Kuzey Kıbrıs tarihi yerler rehberine, köyde konaklamayı düşünüyorsanız Bellapais Monastery Village oteli sayfamıza bakabilirsiniz.