Yeşilırmak (Limnitis): Sınır Köyü ve Çilek Rehberi

Biliyor musunuz, Aşağı Pirgo'dan Lefkoşa'ya gitmek bir zamanlar üç saat sürüyordu? Ama aynı yol şimdi bir buçuk saatte bitebiliyor. Süreyi yarıya indiren şey neydi? Aslında 14 Ekim 2010'da açılan Yeşilırmak Sınır Kapısı olduğu söyleniyor, adanın en batı ucundaki köy de böylece gezi programlarına girdi. Yeşilırmak Kıbrıs'ın batı köşesinde, Lefke'ye bağlı, 2011 sayımına göre 146 hanede 458 kişinin yaşadığı bir çilek köyüdür. Eski adı Limnitis, yerli halkı tamamıyla Kıbrıslı Türklerden oluşuyor. Buraya ayrılan bir gün çoğunlukla kapı kuralları, hasat takvimi ve kıyıdaki küçük koy arasında bölünüyor. Gelgelelim kapı herkese aynı biçimde açılmıyor.

Kapı Yalnız Araca Açılıyor

Yeşilırmak Kıbrıs'ta açılan yedinci geçiş kapısıdır. Kapının kurulacağı 26 Haziran 2009'da duyuruldu, Yeşilırmak ile Pirgo arasındaki yaklaşık altı kilometrelik bağlantı yolunun temeli ise ertesi yılın 29 Mart'ında atıldı. Açılış töreni aynı yılın 14 Ekim'inde yapıldı ve törende dönemin KKTC Cumhurbaşkanı Derviş Eroğlu ile Kıbrıs Rum lideri Dimitris Hristofyas yan yanaydı. AB Genişleme Komiseri Stefan Füle ile Birleşmiş Milletler'in Kıbrıs Özel Temsilcisi Alexander Downer da oradaydı yani altı kilometrelik bir bağlantı yolu küçük bir köy meselesi olarak görülmüyordu.

Daha öncekilerde anlattığımız gibi bu da tarihsel tarafı. Pratikte en çok karıştırılan nokta geçiş türüdür, buradan yalnız araçla geçilir ve yaya geçişi yapılmamaktadır. Kapı yalnız araç geçişine açık olduğu için, aracı olmayan bir yolcunun rotasını baştan başka bir kapıya göre kurması gerekir. Geçişte kimlik ya da pasaport isteniyor. Türkiye Cumhuriyeti kimliğiyle Güney'e geçmek ise hiçbir biçimde mümkün değildir, bunun için pasaport ve Atina'daki büyükelçilikten alınan vize şarttır. Kapıya özel bir çalışma saati ilan edilmediği için, yola çıkmadan önce güncel saati teyit etmenizde fayda var.

Çileğin Takvimi İki Sezona Bölünür

Kapıdan geçmeyecek bir ziyaretçi içinse köyün asıl işi tarlalarda dönebilmektedir. Ama hangi ay buraya gelmek gerekir? Aslında size tek bir ay veremeyiz yani tek aya çıkmıyor. Hasat burada iki ayrı mevsime bölünür. Açık alanda yetişen çilek şubat ve mart aylarında toplanmaya başlar, serada ise takvim tersten kurulmuştur, eylül ile ekimde dikilen fideler iki ay sonra, kasım ve aralık arasında ürün verir. Erken çıkan ürün daha yüksek fiyat bulduğu için sera tarafı bu işi bilinçli olarak öne çekmiştir. 2015 tarihli bir habere göre yöntem şöyle işliyor, fideler hindistan cevizi kabuğu üzerinde büyütülür, sulama bilgisayar kontrollüdür, hormon kullanılmaz ve Tarım Dairesi düzenli tahlil alır. Aradan geçen yıllarda üretici sayısı ve sera büyüklüğü elbette değişmiş olabilir, ancak mevsimin ikiye bölünmesi köyün ekonomisini belirleyen ana çizgi olarak duruyor. Bahçeler yalnız çileğe de çalışmaz, aynı topraktan kolokas, zeytin, harup, muz, narenciye, incir, yenidünya, erik, şeftali ve üzüm çıkar.

Çilek Festivali Köyü İki Gün Meşgul Ediyor

Tarlanın takvimi bir yana köyün kalabalıklaştığı günler mayısta yaşanıyor. 2026'da 15. Geleneksel Yeşilırmak Çilek Festivali 9 ve 10 Mayıs'ta, köyün Festival Alanı'nda yapıldı. Program ilk gün 10.45'te kortej yürüyüşüyle başladı, açılış 11.00'de yapıldı, ardından iki gün boyunca konserler, doğa yürüyüşü, yarışmalar, halk dansı gösterileri ile el sanatları ve yiyecek stantları birbirini izledi. Tarladan çilek toplama da programın parçasıdır, dolayısıyla festivale denk getiren biri ürünü doğrudan tarlada görür. Organizasyonu "Yeşilırmak-Yedidalga Üreticiler Birliği" yürütüyor, Lefke Belediyesi ile Lefke Avrupa Üniversitesi de katkı veriyor. İki güne yayılan program küçük bir hesabı zorunlu kılar, ya aynı yol iki kez yapılır ya da gece Lefke tarafında geçirilir, çünkü köyde konaklama tesisi yoktur.

Köyün Kendisi ve Kıyıdaki Küçük Koy

Festival dışındaki günlerde ölçek çok daha küçüktür. Yeşilırmak Kıbrıs haritasında en batıda kalan yerleşimlerden biridir, Dillirga bölgesinde sayılır. 1960 sayımında 323 kişi vardı, 1973'te yaklaşık 396 kişi yaşıyordu, 2011 resmî sayımında ise 146 hanede 458 kişi kayıtlıydı. Kaynaklarda köy kökenli yaklaşık 2.000 kişinin Birleşik Krallık'ta, 1.500 kişinin de Avustralya'da yaşadığı aktarılıyor, yani dışarıdaki nüfus köyde kalanın birkaç katıdır. Bu rakamlara ilk bakışta köy boşalıyor gibi görünür, ancak tarlalar hâlâ kendi takvimini tutmaktadır. İdari bağlılık ise zaman zaman karışır, Lefke Belediyesi köyü kendi yerleşim listesinde sayar, bazı turizm siteleri bölgeyi gevşek biçimde Güzelyurt tarafına yazar.

Köyün içinde, bağ ve meyve bahçeleriyle çevrili bir kaya oluşumu duruyor, adı Yeşilırmak Kayası ve çevresinde patikalar var. Bir de 85 santimlik gövde kalınlığıyla anılan, yılda yaklaşık üç ton üzüm verdiği söylenen çok yaşlı bir asma var. Kıyıya inildiğinde ölçek büsbütün küçülür, plaj adanın en batı ucunda küçük ve tenha bir koyda kalır.

Vouni Yönündeki Rota Asfaltta Bitmiyor

Köyün dışına açılan ikinci güzergâh Vouni Sarayı'na uzanan yürüyüş parkurudur. Lefke Belediyesi bu hattı ülkenin en manzaralı rotalarından biri diye anıyor, ancak resmî bir mesafe ya da süre vermiyor. Tek ayrıntılı ölçü 2015 tarihli bir yürüyüş kaydında duruyor. O kayda göre Asmalı plajından başlayan hat Yeşilırmak, Bademliköy, Vouni Sarayı, Çukur Galif, Yedidalga, Soli Bazilikası ve Gemikonağı üzerinden Lefke'ye varır, toplamı 24 kilometre tutar ve 08.30'da başlayan yürüyüş 16.30'da bitmiş. Aynı kayıt Yeşilırmak ile Vouni arasını toprak yol ve patika diye tarif eder, zorluk derecesini de orta-zor olarak işaretlemiş. Sekiz saatlik bir yürüyüş günübirlik programa sığar mı? Sığmaz, çünkü o süre günün tamamını yer, aynı üç durak araçla çok daha kısa sürede dolaşılır. Soli ve Vouni ücretli ziyaret alanlarıdır, ikisi de aynı kıyı şeridinde sıralanır. Köy içindeki yol ile Lefke'ye çıkan bağlantı asfalttır, bunun patikayla karıştırılmaması gerekir.

Lefke 18 Kilometre, Lefkoşa 75

Bahsettiğimiz gibi araçla dolaşmak deyince mesafe hesabı da devreye girer. Yeşilırmak ile Lefke arası 18 kilometre ve normal koşullarda 34 dakika sürüyor, Lefkoşa için verilen rakam ise yaklaşık 75 kilometre ve 1 saat 24 dakikadır. Güzelyurt ve Girne için doğrudan ölçülmüş bir rakam yok, Lefke üzerinden yapılan toplama Güzelyurt'u 36, Girne'yi 85 ile 90 kilometre arasına koyuyor, yani bu iki sayı kaba hesaptır. Yeşilırmak Kıbrıs'ın batı ucunda kaldığı için programı Lefke'ye kurmak en makul yoldur, çünkü 34 dakikalık yol sabah çıkıp akşam dönmeye rahat izin verir. Yol tarafında ayrı bir hazırlık gerekmiyor, köy yolu asfalt ve belediye bakımındadır, Lefke Belediyesi yakın tarihli asfaltlama programına Yeşilırmak Cami yolunu da almıştır. Sabah çıkıp akşam dönen bir plan için elde yalnız iki rakam gerekir, 18 kilometre ve 34 dakika.

Aynı kıyı şeridindeki iki ücretli alan için Vouni Sarayı ve Soli Harabeleri yazılarımıza, batı bölgesinin geneli için de Güzelyurt Lefke rehberine bakabilirsiniz.