Büyükkonuk Eko Köyü: Agroturizm Rehberi

Büyükkonuk Eko Köyü… Aralık 2006'da bu köyün çevresi karış karış haritalandı, ardından meydanı yeniden çizildi. On sekiz ay sonra Büyükkonuk'un adı eko köy etiketiyle birlikte anılmaya başlanan bu köy aradan geçen bunca yıldan sonra o etiketin ne kadarı sahada duruyor? Köyü eko turizme açan projeyi USAID ile Bearing Point'in EDGE programı finanse etmiştir ve akademik ortağı da Doğu Akdeniz Üniversitesi'ydi. Proje kendi belgelerinde köyü kaynaklarda gördüğümüz "pilot" diye tanımlamaktadır, yani burada ilan edilmiş bir ilk değil denenmiş bir yöntem vardır. İncelediğimiz kaynaklarda o yöntemin bugünkü karşılığı el sanatlarında, yılda iki kez kurulan şenlikte ve restore edilmiş taş yapılarda görünüyor, gerisini de ziyaretçinin gözü tartar.

Eko Köy Etiketi Neyi Kapsıyor?

Projenin resmî adı uzun, yaptığı iş ise iki parçaya ayrılmaktadır. İlk aşamada köyün çevresi saha çalışmasıyla, GPS ve coğrafi bilgi sistemi haritalamasıyla çıkarıldı, bu aşamanın çıktısı bir tanıtım broşürü oldu. İkinci aşamada sıra köy merkezine geldi ve buraya tasarım ile iyileştirme planları çizildi. Çalışmada mimarlar, şehir plancıları, peyzaj mimarları, topografya mühendisleri ve uluslararası eko turizm uzmanları birlikte yer aldı, ortak vizyonun başlığı da "Ekolojik Olarak Sürdürülebilir Yaşam" diye yazıldı.

Aynı belgeler köyü "Karpaz bölgesinde eko turizm geliştirmek için pilot proje" olarak tanımlıyor, dolayısıyla komşu köylerle kıyaslarken asıl mesele yöntemdir. Yine aynı metinde köyün Global Eco-Village Network'e katılma hedefi geçiyor, ancak üyeliğin tamamlandığını gösteren bir kayıt bulunmuyor. Etiketin sahadaki karşılığı bundan dar durur ve köy merkezindeki düzenlemeler ile el sanatlarının turizme bağlanmasıyla sınırlı kalmaktadır. Kapıdan girerken beklentiyi belirleyen de tam olarak bu ayrımdır.

Şenlik Takvimi Yılda İki Kez Doluyor

Eko Gün köy meydanında kuruluyor ve takvimde iki kez yer alıyor, biri baharda biri ekimde. 2025'in bahar ayağı 11 Mayıs Pazar günü yapıldı ve yirmi altıncı sayıldı, 2026'da yirmi sekizinci edisyon 3 Mayıs Pazar gününe denk geldi. Numaranın her yarı yılda bir artması, şenliğin yılda iki kez düzenlendiğini tek başına doğruluyor. Organizasyon Mehmetçik Büyükkonuk Belediyesi'ne ait ve meydana kurulan program tek güne epey şey sığdırıyor. Karpaz Kızları grubunun halk dansları, otuz parçalık geleneksel kostüm defilesi, Grup Traffic ile Grup Otantik'in canlı müziği, yöresel sofra ve çocuk etkinlikleri aynı gün sırayla geçiyor. Köydeki eko pazarda harnup, zeytin ve zeytinyağı gibi yerel ürünler satılıyor.

Ekim ayağı için sabit bir gün duyurulmuyor, güz planı yapanların tarihi belediyeden önceden teyit etmesinde o yüzden fayda var. Meydan şenlik gününde binlerce kişiyi ağırlıyor, köyün olağan sessizliğini ölçmek isteyen biri başka bir hafta sonunu seçmelidir.

Atölyelerde Üretim Günlük İşin Devamı

Köyde sayılan atölye işleri kısadır gerçi her satırı fiilen dönen bir işe bağlıdır. Pamuk ile sepet dokunuyor, ya da budanmış zeytin dallarından ağaç işleri çıkıyor, ekmek ile peynir yapılıyor ve köy değirmeninde zeytinyağı işlenebiliyor. Kaynaklarda araştırdığımızda kültür evine dönüşen değirmende ayrıca Karpaz dokuması, Lefkara işi, ipek kozası işçiliği ve ahşap oyma eğitimleri veriliyor. Buradaki üretimin çoğu günlük işin devamıdır, ziyaretçi için kurulmuş bir sahne havası taşımaz.

Zeytin tarafında kooperatif düzeni var, üyelere ağaç bakımı anlatılıyor ve 2024'ün mart ayında köyde aşıcılık ile budama kursu başladı. Kilitkaya ve Kumyalı ile ortak yürüyen köy kadın kursu da 2022'de bir sergi açtı. Değirmen bu zincirin bir halkasıdır, zeytin buraya gelir ve yağ burada çıkar.

Değirmen 1870'ten Kalma

Köy değirmeni 1870 tarihlidir ve uzun yıllar zeytinyağı üretiminde döndü. Restorasyondan sonra 18 Mayıs 2008'de "HASDER Değirmen Kültür Evi" adıyla açıldı, yani kapısı pilot projenin bittiği ay aralandı. İkisini birbirine bağlayan bir belge yok, tarihlerin üst üste binmesi yine de dikkat çekicidir. Değirmen köydeki tek eski yapı da değildir.

Caminin ilk yapım tarihi 1873 olarak geçiyor, bugünkü yapı 1952-1953'te yeniden inşa edildi ve minare 1997-1998'de eklendi. Köyün doğu girişinde ise Ay. Auxentios Kilisesi duruyor. Rivayete göre köyün eski adı da bu azizden gelir, kalıntılarının nereye gömüleceği tartışılırken aziz "Gomi" diye seslenmiş, o da burası demektir. Çevrede bir kısmı harap başka kiliseler sayılıyor, aralarında Saint George, Panagia Kira, Saint Loukas ve Saint Vasilios geçer. Hepsi 1974 öncesi karma nüfusun izidir. Aynı dokunun sivil tarafı da ayakta, evler kayalık zemine oturur ve tipolojisi kemerli ile sündürmelidir.

Konaklamada Ölçek Küçüktür

Büyük tesis burada bulunmamaktadır. 2017 tarihli bir gezi notunda belediyenin işlettiği bungalov üniteleri bir ile üç yatak odası arasında değişiyordu. Geleneksel taş evlerin bir bölümü de kendi teknikleriyle restore edilip misafirhaneye dönüştürülmüştür. Mayıs 2025'te belediye üç proje duyurdu, bunlardan biri "Kemerli Konak" adlı tarihi yapının kültürel ve turistik kullanıma açılmasıydı. Adı yanıltmasın, bu konak köydeki kemerli ev tipolojisiyle aynı şey değildir.

Ölçek böyle olunca konaklama kararı otel seçmekten çok ev seçmeye benzer. Atölye, kültür evi ya da misafirhane düşünüyorsanız kesin tarihinizi belediyeye önceden iletmeniz işinizi kolaylaştırır.

Yol Mağusa Tarafından Gelir

Gazimağusa'dan çıkan yol otuz üç kilometre sonra köye varır. Köy, Karpaz Yarımadası'nın batı girişine yakın bir noktada, ormanlık bir tepenin güney yamacında kuruludur, deniz seviyesinden doksan metre yükseklikte oturur. Bazı özetlerde bu tepe Girne'deki bir dağ gibi anlatılıyor, oysa oradaki ad sıradağın kendi adıdır ve köyün yönü Mağusa tarafıdır. Kayıtlarda ikili bir durum da var, Kıbrıs Cumhuriyeti kaydında köy Gazimağusa ilçesinde görünüyor, KKTC düzeninde İskele ilçesine bağlıdır. 2022'de Mehmetçik ve Büyükkonuk belediyeleri birleşti, birleşik yapı iki mahalle ile sekiz köye birden hizmet veriyor.

Haritada iki ad birden görebilirsiniz. Eski resmî ad Kom-i Kebir'dir, yerel kullanımda ise Gomi denir. Büyükkonuk adı 1958-1959'da eklendi ve 1999'da tek resmî ad olarak kaldı. Köyün çevresinde kilometrelerce bozulmamış yürüyüş alanı uzanıyor.

Alan	Değer
Köyün adı	Büyükkonuk, eski resmî ad Kom-i Kebir, yerel kullanımda Gomi
İdari bağ	KKTC düzeninde İskele ilçesi, Kıbrıs Cumhuriyeti kaydında Gazimağusa
Belediye	Mehmetçik Büyükkonuk Belediyesi, 2022 birleşmesi, iki mahalle ve sekiz köy
Konum	Karpaz Yarımadası batı girişi, ormanlık tepenin güney yamacı
Rakım	Deniz seviyesinden yaklaşık 90 metre
Gazimağusa mesafesi	Yaklaşık 33 kilometre
Nüfus	Köy ölçeğinde kaynaklara göre 812 ile 1.132 arası, belediye toplamı ayrı rakam (5.481, 2011)
Eko köy projesi	USAID ve Bearing Point (EDGE) finansmanı, DAÜ ortaklığı, Aralık 2006 - Mayıs 2008, pilot proje
Proje vizyonu	"Ekolojik Olarak Sürdürülebilir Yaşam"
Eko Gün	Yılda iki kez, bahar ve ekim. 26. edisyon 11 Mayıs 2025, 28. edisyon 3 Mayıs 2026
Ekim edisyonu günü	Sabit tarih duyurulmadı
Değirmen	1870 yapımı, 18 Mayıs 2008'de HASDER Değirmen Kültür Evi
Cami	İlk yapım 1873, yeniden inşa 1952-1953, minare 1997-1998
Kilise	Ay. Auxentios (İksendi), köyün doğu girişi, çevrede kısmen harap başka kiliseler
Atölye ve el sanatları	Pamuk ve sepet dokuma, zeytin dalı ağaç işçiliği, ekmek-peynir, zeytinyağı, Lefkara işi, ipek kozası, ahşap oyma
Konaklama	Belediye bungalovları (2017 kaynaklı), restore taş misafirhaneler, Kemerli Konak planı (Mayıs 2025)

Aynı birleşik belediyedeki komşu bağ köyü için Mehmetçik şarap festivali yazımıza, yarımadanın geneli için Karpaz Yarımadası rehberine, yolun ucundaki köy için de Dipkarpaz köyü rehberine bakabilirsiniz.