Dipkarpaz (Rizokarpaso): Köy ve Çevre Rehberi

Karpaz Yarımadası'nın ucuna giden yolda deponuz yarılanmışsa geri dönmekten başka çareniz kalmadığını hatırlatalım. Son güvenilir benzin pompası da alışveriş yapılacak son nokta da Dipkarpaz'da kalmaktadır ve köyün ötesinde ikisi de yok. "Yenierenköy" ile birlikte çantanızı ve deponuzu tamamlayabileceğiniz son iki durak bunlardır. Asfalt da aşağı yukarı burada biter, sonrası yer yer stabilizeye dönmektedir ve dolayısıyla eksik kalan bir kalemi telafi etmek saatlerinizi alabileceğini söyleyelim. Köye gelen herkes bu yüzden aynı soruyla karşılaşmış ve burasını depo doldurup geçeceğiniz bir ara durak mı sayacaksınız, yoksa geceyi de burada mı geçireceksiniz? Gelin detaylara bakalım.

Depo Dolmadan Köyün Ötesine Geçilmez

Girne'den çıkan bir araç köye yaklaşık 123 kilometre ve iki saat yirmi dakika sonra varmaktadır. Gazimağusa tarafından gelenler için hesap 1,5 ile 2 saat arasında değişmektedir. Ercan Havalimanı'ndan bakıldığında ortak rakam yaklaşık 96 kilometre ve 1,5 saat, gerçi bu değerler transfer sitelerinden geldiği için yuvarlaktır. Toplu taşımada tablo daha net, köye günde bir iki sefer uğruyor, ötesine hiçbir hat çıkmıyor. Kiralık ya da özel araç bu yüzden bir tercih değil, doğrudan zorunluluktur.

Yakıt tarafındaki kural nettir... Buradaki ve Yenierenköy'deki pompalar yarımadanın son güvenilir noktalarıdır ama sizlere araştırdığımız kaynaklardan bir bilgi olarak "Altınkum" ile manastır yönünde çalışan bir istasyon bulunmaz. Aynı kısıtlılık alışverişte de sürüyor, dükkânlar köy bakkalı düzeyinde kaldığı için zincir market bekleyen kişi hayal kırıklığına uğrar. Kartın her kasada geçmeyebileceğini hesaba katmanızda fayda var, nakit taşımak burada eski moda bir alışkanlık sayılmaz. İlacı ve sağlıkla ilgili işi yola çıkmadan halletmek de en sağlamıdır, çünkü bu tür hizmetler yarımadanın daha büyük merkezlerinde bulunuyor.

Köyün Bütün Düzeni Meydana Sığmış

Yerleşim, Karpaz Yarımadası'nın kuzeydoğu ucunda kurulu ve idari olarak İskele ilçesine bağlıdır. Yarımadanın hem en büyük hem en uçtaki köyü burası olduğu için ucun bütün gündelik işleri aynı sokaklarda toplanıyor. Meydan gerçekten küçüktür, hayat da onun çevresinde dönmektedir. Kilise, okullar ve Erenköy Karpaz Belediyesi'nin şube binası köyün merkezinde toplanmıştır. Kayıtlarda Rizokarpaso yazması sizi şaşırtmasın, aynı yerin ikinci adıdır.

Bugünkü sakinlik geçmişine pek uymamaktadır. Neden mi? Çünkü "Lusignan" döneminde ada baronluklarından birinin merkezi buradaydı ve köy o yıllarda idari bir ağırlık taşıyordu. Nüfusta net bir rakam vermek ise zor, 2011 sayımına dayanan kayıt ile daha eski tahminler arasındaki farkı bugüne kadar kimse açıklamadı. Kesin olan şu, ölçek birkaç binlik bir köyü aşmıyor ve buraya kasaba hareketliliği umarak gelen kişi yanılır.

Kilisenin Onarımı 2022'de Bitti

Meydandaki "Ayios Synesios Kilisesi" köyün en bilinen yapısıdır. Kaynağa göre yapının doğu kesimi 12. yüzyıla kadar uzanıyor, gerisi sonraki eklerle bugünkü halini almış. Kapsamlı onarım uzun sürdü ve 28 Kasım 2022'de tamamlandı. İşi iki toplumlu "Kültürel Miras Teknik Komitesi" ile UNDP yürüttü, bütçenin küçük bir payı Avrupa Komisyonu katkısıdır. Çalışma duvarlarla da sınırlı kalmadı, ikonostasis ile ikonalar ayrı bir konservasyondan geçti, avlunun drenajı ve peyzajı yenilendi. Bir köy kilisesi için bu kadar ayrıntılı bir program hiç sıradan değildir. Köyde ikinci bir kilise daha ayakta duruyor, Holy Trinity adıyla anılan yapı da faal kiliseler arasında sayılıyor.

Köyün asıl ayırt edici yanını ise okul tarafında görürsünüz. Türk tarafında Dipkarpaz İlkokulu ile Recep Tayyip Erdoğan Ortaokulu, Rum tarafında Rizokarpaso Primary School aynı yerleşimde eğitim veriyor. Yaklaşık 250 kişilik Kıbrıslı Rum Ortodoks cemaatiyle Kuzey Kıbrıs'ın en kalabalık topluluğunu da burası barındırıyor. Sokakta bunun ayrı bir gösterisi yok, iki okulun aynı köyde çalışması gündelik düzenin sıradan bir parçası sayılır.

Yatak Sayısı Az, Mutfak Tesisin İçinde

Konaklamada büyük otel aramak boşunadır, doku taş ev ve küçük pansiyon düzeyinde kalır. Bu dokuda iki ad tutarlı biçimde öne çıkıyor. "Oasis at Ayfilon", Ayios Philon Kilisesi'nin hemen yanında, antik bir Roma limanının üzerine kurulmuş on odalı sade bir tesistir. "Karpaz Arch Houses" ise 2002'de beş taş evin restorasyonuyla açıldı, kemerli tavanlı on iki ünitesiyle köy pansiyonculuğunun örnek modeli olarak anılır. Fiyat mevsime ve tarihe göre oynadığı için güncel teklifi doğrudan tesisten almanızda fayda var.

Yemekte beklentiyi baştan ayarlamak gerekiyor, çünkü bağımsız restoran sayısı az ve akşam yemeğinin çoğu kaldığınız tesisin mutfağından çıkıyor. Adı sık geçen iki yer var, "Nikos Restoran" ve "Ayios Sinensis Restoran". İkisi de köy ritminde çalıştığı için kalabalık bir grupla gidecekseniz önceden haber vermeniz işinizi kolaylaştırır. Zaten köyde bir gece kalmanın asıl gerekçesi köyün hemen ötesinde başlıyor.

Altınkum ve Manastır Yolu Buradan Ayrılır

Altınkum yani "Golden Beach", aynı kıyı hattında 19 ile 20 kilometre ötededir ve araçla 25-30 dakika sürer. Apostolos Andreas Manastırı ise Karpaz Anayolu üzerinden kuzeydoğuya doğru yaklaşık 15 kilometre uzaklıktadır. İkisi de ayrı birer durak sayılır. Burada bir gece geçirmek, bu yüzden iki durağı ayrı ayrı gezmek isteyen kişiye gerçek bir rahatlık sağlıyor.

Asfalt Dipkarpaz'a kadar düzgün geliyor, sonrasında toprak ve stabilize kesimler başladığı için alçak bir otomobille gidenler ister istemez yavaşlar. Sık karışan bir nokta da var. Karpaz Gate Marina bu köyde durmaz, yarımadanın başka bir yerinde, Yenierenköy tarafındadır.

Eşekler Kornaya Aldırmıyor

Köyün hemen ötesindeki milli park alanında yaban eşekleri serbest dolaşıyor ve araçlara fazlasıyla alışkınlar. Yolun ortasında durur, açık camdan kafalarını içeri uzatır. 2023'te resmi bir Eşek Yönetim Projesi başladı. On yıllık planı Kıbrıs Yaban Hayat Araştırma Enstitüsü, Erenköy-Karpaz Belediyesi ile Çevre Koruma Dairesi birlikte yürütüyor, kapsamında sağlık kontrolü, çipleme ve popülasyon yönetimi var. Plan 2026 yazı itibarıyla kâğıt üstünde kalmaktan çıkmış, saha uygulamasına geçmiş durumdadır.

Beslemek yasak mı? Yazılı bir yasak yok, buna karşılık koruma projesinin mantığı kontrolsüz beslemeyi örtük biçimde sorunlu görüyor. Camı kapalı tutup hayvanı araçtan izlemek hem sizin hem sürünün lehinedir. Akşamüstü ve alacakaranlıkta hız kesmek de şarttır, çünkü hayvan karanlıkta asfaltın üstünde rahatça durabilir. Gün ışığında yola çıkıp karanlık basmadan dönmek, hem yol yüzeyi hem sürü düşünüldüğünde en rahat program oluyor. Dipkarpaz'da bir gece kalmayı seçerseniz o program kendiliğinden çözülür.

Alan	Değer
Ad	Dipkarpaz (Rizokarpaso)
Konum	Karpaz Yarımadası'nın kuzeydoğu ucu, İskele ilçesi
Girne'ye mesafe	Yaklaşık 123 km, 2 saat 20 dakika
Gazimağusa'ya mesafe	Yaklaşık 1,5-2 saat
Ercan Havalimanı'na mesafe	Yaklaşık 96 km, 1,5 saat
Toplu taşıma	Günde bir-iki sefer, köyün ötesine hat yok
Yakıt	Yenierenköy ile birlikte son güvenilir pompalar
Kıbrıslı Rum cemaati	Yaklaşık 250 kişi
Okullar	Dipkarpaz İlkokulu, Recep Tayyip Erdoğan Ortaokulu, Rizokarpaso Primary School
Ayios Synesios Kilisesi	Köy merkezinde, onarım 28 Kasım 2022'de tamamlandı
İkinci kilise	Holy Trinity (Ayia Triada)
Konaklama	Oasis at Ayfilon, Karpaz Arch Houses
Yeme-içme	Sınırlı altyapı, Nikos Restoran ve Ayios Sinensis Restoran
Altınkum'a mesafe	Yaklaşık 19-20 km, 25-30 dakika
Apostolos Andreas'a mesafe	Yaklaşık 15 km kuzeydoğu
Yaban eşekleri	Milli park alanında serbest, beslenmemeli
En iyi sezon	İlkbahar, yaz sıcak ve gölgesiz, kışın tesisler kısıtlı

Yarımadanın bütününe dair rota ve mesafeler için Karpaz Yarımadası rehberine, köyün 15 km ötesindeki durak için Apostolos Andreas Manastırı sayfasına, eşekleri ve Altınkum'u araçsız görmek isteyenler için de Karpaz safari turu yazımıza bakabilirsiniz.