Koruçam Burnu (Cape Kormakitis) ve Maronit Köyleri

Koruçam'da 1960 sayımı sürpriz 1.111 kişi yazdı, 2011 sayımında aynı köyde 309 kişi sayılmıştı… Aradaki yarım yüzyıl Koruçam Burnu'na adını veren bu köyün nüfusundaki düşüşü gösteriyor. Köy bir zamanlar Kıbrıs'taki dört Maronit köyünün en büyüğüydü, ötekiler 1974'ten sonra boşaldı, sakinleri Güney'e geçti ve geriye KKTC sınırları içinde yaşayan tek Maronit köyü olarak Koruçam kalmaktadır. Köyde yüzyıllardır konuşulan dilin yazılı biçimi ise yirmi yıl öncesine kadar mevcut değildi. Gelin Koruçam burnu hakkında detayları derlediğimiz yazımıza geçelim.

Burun Adını Komşu Köyden Alıyor

Burun, Kıbrıs'ın kuzeybatı kıyısında denize doğru uzanan ve “Güzelyurt Körfezi'nin” kuzey ucunu işaretleyen bir çıkıntı olmakla birlikte “Rumcada Akrotirio Kormakiti” diye geçmektedir. İngilizce kaynaklarda “Cape Kormakitis”, antik kaynaklarda ise Krommyon adıyla geçer. Burun adını yakındaki köyden almıştır. Kaynaklar en yakın kıyı kenti olarak Girne'yi gösteriyor, köy de Girne'ye yaklaşık 34 kilometre batıda bulunmaktadır. Yürüyüşçülerin gözünden burası başlangıç noktası, çünkü 255 kilometrelik “Beşparmak Yürüyüş Yolu”nun ilk adımı tam bu noktada atılır ve yol adayı boydan boya geçerek Karpaz'daki Zafer Burnu'nda son bulur. Cemaatin kendi sitesi burundan başlayan ilk yürüyüş etabını yaklaşık 16 kilometre olarak veriyor, bu etapta deniz kabuğu fosilleri ile Maronit mirası olarak anılan “Tohum Aziz Yorgi” şapelini de görebilirsiniz...

Sayımlar Hangi Rakamı Gösteriyor?

Köyün nüfusu için tek bir rakam vermek yanıltıcıdır. Elimizdeki sayılar farklı yılların ve birbirinden farklı ölçütlerin verileridir mesela 1960 sayımında köydekilerin 1.093'ü Maronit'ti, rakam Vikipedi'nin nüfus dökümünden gelmektedir. 1973 sayımında köy 1.257 kişiye ulaşmıştı, yani 1974'ten hemen önceki sayım bugünün yaklaşık dört katını gösteriyordu. Birleşmiş Milletler verisi 2001'de köyde 165 Maronit saydı, BM'nin 2008 tarihli raporu ise yaklaşık 120 kişiden söz etmektedir. Resmî taraftaki en son rakam KKTC Devlet Planlama Örgütü'nün 2011 sayımına ait ve 309 kişidir. “Cyprus Mail” de Mart 2024'te yaklaşık 300 kişi yazdı. Bu uçurum göründüğü kadar çelişkili değildir. BM rakamları yalnızca Maronit daimî sakinleri kapsarken resmî sayım köyde yaşayan herkesi hesaba katıyor. Ölçüt değişti, rakam değişti.

İncelediğimiz kayıtlarda öne çıkan bir ayrım daha var, o da hafta içi ile hafta sonu arasındaki farktır. Hafta sonu köyde neden daha çok insan olur? 2003'ten sonra ziyaret kuralları gevşeyince yerinden olmuş eski sakinler akrabalarını görmeye ve ayine gelmeye başladı, köy de hafta sonlarında kalabalıklaşmaktadır. Kalabalığın boyutunu ise söyleyemeyiz, çünkü bu tek kaynakta geçen ve rakamla desteklenmeyen bir olgudur.

Yazısı Yirmi Yıl Önce Kurulan Bir Dil

Dilin Türkçedeki yerleşik adı Kıbrıs Maronit Arapçasıdır. AP'nin 29 Mayıs 2025 tarihli haberine göre cemaat ona “Sanna” diyor, bu dili dünyada yaklaşık 900 kişi konuşuyor ve konuşanların çoğu 55 yaşın üstündedir. Aynı haberde yaklaşık 100 çocuğun dili öğrendiği, bir yaz kampının kurulduğu ve ders materyali geliştirildiği aktarılmaktadır. Bunun yanında konuşur sayısı kaynağa göre oynuyor. Hangi rakam esas sayılmalı? Derlediğimiz kayıtlarda yılı ve kaynağı belli olan tek toplam AP'nin verdiği 900, kaynaklarda dolaşan öteki sayılar farklı yıllara ve farklı tanımlara dayanmaktadır. “Cyprus Mail” 2024'te köydeki Maronitlerin elli yaş altındakilerinin çoğunun bu dili ana dil düzeyinde konuşmadığını yazdı...

Aynı Köyde İki Ayrı Kilise Rejimi

Koruçam Burnu'nu gezdikten sonra köye uğrarsanız, iki kilise arasındaki erişim farkını görebilirsiniz. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın din özgürlüğü raporlarına göre Maronit rahipler üç işlevsel kilisede ayinleri izin almadan yapabiliyor ve köy merkezindeki “Aziz Yorgi Kilisesi” de bunların arasındadır. Bundan sonraki ötekiler ise Karpaz'daki Timios Stavros ile Hisarköy'deki Panagia Kilisesi'dir. Kilise 1930'da tamamlandı. İnşaatı 1900'de başlamıştı. Köyde daha eski şapeller de var, kaynaklar Kutsal Bakire Şapeli'ni yaklaşık 1453'e, Rahibelerin Aziz Yorgi Şapeli'ni 1534'e, Aziz Yorgi Şapeli'ni ise 1852'ye tarihliyor. Köy merkezindeki kilise bu üç şapelden ayrı bir yapıdır, yürüyüş yolundaki şapel de ondan ayrıdır. Köyün Aziz Yorgi bayramı da bu kilisede kutlanıyor, Kasım 2025 tarihli yerel haberlerde bunu görebilirsiniz.

İkinci kilise aynı değildir. “Başmelek Mihail Kilisesi” askerî bölgede kalmakta olup giriş için önceden bildirim gerekmektedir. Burada iki taraf aynı şeyi söylemiyor. Aynı raporlarda Maronit cemaat temsilcisi, Türk ordusunun bu kiliseye erişimi kısıtlamayı sürdürdüğünü ve Pazar ayinine katılacakların listesinin önceki Salı gününe kadar verilmesinin istendiğini bildirdi. Türk ordusu tarafı ise yalnızca önceden bildirim istediklerini, kimsenin girişinin reddedilmediğini açıkladı. İki beyanı olduğu gibi yan yana koymak dışında bir yol yok, hangisinin doğru olduğuna biz karar vermiyoruz. Öte yandan bu şartın yalnız o kilise için anıldığını not düşelim, aynı raporlarda köy merkezindeki kilise için izin alınmadan ayin yapılabildiği yazıyor. Ayine katılmayı düşünüyorsanız iki beyanı da hesaba katarak resmî muhataptan teyit alın.

Burun ve Fener Erişimi Teyit İster

Bir ziyaretçi kayıt sitesinde burun için “Deniz Feneri” kaydı var ne var ki feneri işleten kurum ve yapının ziyarete açıklığı konusunda yayımlanmış bir bilgi ulaşabildiğimiz kaynaklarda yer almadı. Gelin net olalım. Koruçam Burnu ve fener çevresindeki erişim kurallarını resmî kaynaktan teyit edin. Bu kuralların kendisi taradığımız kaynaklarda yer almadı, bu yüzden yola çıkmadan önce LAÇ Belediyesi ya da turizm yetkilileri gibi resmî bir muhataptan bilgi alın. Aynı teyidi yerinde de tekrarlayın. Fotoğraf çekimi ve giriş konusunda ikinci elden bilgiyi ölçü almayın, geçerli kuralı söyleyecek olan yalnızca resmî muhataptır. Sizler için not edelim, teyit edilmeden duyulan bir kural yola çıkmaya yetmez.

Burundan başlayan parkurun devamını Beşparmak Dağları yürüyüş rotaları yazımızda anlattık; körfezin güney kıyısı için Güzelyurt ve Lefke gezi rehberi yazımıza bakabilirsiniz.