Girne Eski Şehir: Dar Sokaklar Yürüyüş Rehberi

Kıbrıs'ın en dar sokağı yaklaşık iki metre genişliğindedir ve kentin en işlek ticaret caddesiyle aynı çarşı dokusunu paylaşmaktadır. Girne eski şehir dediğimiz alan tam olarak bu iki uç arasında kurulmuştur, dolayısıyla onu düz bir güzergâh gibi düşünürseniz daha ilk köşede yanılırsınız. Antik Liman, kale ve çarşı üç köşeyi tutabilmektedir, aradaki bağı ise taş döşeli dar sokaklar kurar. Yön bulma işi burada cadde tabelasıyla değil yokuşun hangi yöne indiğiyle çalışıyor. Pusulanız binalardır.

Liman Aşağıda, Çarşı Yukarıda

Eski şehir üç noktaya oturmaktadır. Kale limanın bittiği doğu uçtadır, çarşı limanın hemen arkasında yükselmektedir. Buna ek olarak ikisinin arasındaki kıyı şeridine ise genellikle "Kordonboyu" denir ve burası bugün baştan sona restoran ile kafe sırasıdır. Zemin deniz kotundan çarşıya doğru yükseldiği için yönünüzü şaşırdığınız anda yokuşa bakmanız çoğu zaman yetiyor, çünkü aşağı inen sokak sizi limana, yukarı çıkan sokak çarşıya götürür. Bu kadarı akılda kalırsa haritaya bakmanız gerekmez.

Çarşı tarafının omurgası Ziya Rızkı Caddesi'dir, kentin en işlek ticaret caddesi odur ve ondan ayrılan sokakların çoğu taş döşeli ya da arnavut kaldırımı tipindedir. Ayakkabı seçimi burada estetik bir tercih olmaktan çıkabilir.

Taş Yokuşta Bir Cami ve Bir Çeşme

Limandan merkeze çıkan taş döşeli yokuşlardan birinde "Ağa Cafer Paşa Camii" durur ve eski şehirde yönünüzü en kolay bu yapıdan alırsınız. Cami 1589-1590'da, dönemin Kıbrıs Muhassılı Ağa Cafer Paşa tarafından yaptırıldı ve 1599 tarihli vakfiyeyle çok sayıda çiftlik ile zeytinlik cami vakfına bağlandı. Sarı kesme taştan, dikdörtgen planlı bir yapıdır, kuzeybatı köşesinde tek şerefeli minaresi yükselir. Girişte kemerli bir revak vardır. Minare eski şehirde uzaktan görülen yapılardan biri olduğu için, sokak aralarında yön şaşırdığınızda bakabileceğiniz sabit bir işaret sayılır.

Yapının bugünkü silueti orijinali değildir. Cami başlangıçta kubbeliydi, 1878-1880 arasında İngiliz yönetimi döneminde onarılırken kubbenin yerini düz bir çatı aldı, yani yukarıda gördüğünüz örtü Osmanlı değil İngiliz dönemi işidir. 1974 öncesinde EOKA kaynaklı zarar görüp bir süre kapalı kaldı, onarımın ardından 1975'te yeniden ibadete açıldı ve bugün Vakıflar İdaresi mülkiyetinde faal bir camidir, üstelik şehir merkezindeki en eski iki camiden biri ve Girne'deki üç ibadet yerinin en büyüğüdür.

Caminin güneydoğusunda kare planlı, üç kemerli bir meydan çeşmesi durur ve camiye namaza gelenler bir zamanlar burada abdest alırmış. Sarnıçlı, beşik tonozlu bir yapıdır. Mermer kitabesine göre çeşmeyi 16 Kasım 1841'de Hasan Kavizade Hüseyin Efendi hayır amacıyla yaptırmış, bu yüzden yapı iki adla birden anılır. Batısındaki taş merdiven ise başka bir dönemin işidir, onu Girne'nin son Osmanlı kaymakamı Cemal Bey ile son Osmanlı belediye başkanı Abdül Efendi kent düzenlemesi kapsamında yaptırmıştır.

Kıbrıs'ın En Dar Sokağı Nerede Kalıyor?

O sokağın adı Trypiti Sokağı ve çarşı dokusunun tam içinde kalmaktadır. Bu ölçüdeki bir sokak neden hâlâ genişletilmemiştir? Çünkü bölge birinci derece sit alanı sınırındadır ve buradaki cephe restorasyonları Eski Eserler ve Müzeler Dairesi denetiminde yürütülür.

Araçla gelen için tablo karışıktır. Girne eski şehir sokaklarında aracın nereye kadar girebileceğine sokak genişlikleri karar veriyor. Girne Belediyesi bölgede otopark kapasitesini artırma çalışması yürütüyor, planda Yeni Liman ve Kervansaray gibi alanlarda 1.200'ü aşkın araçlık çok katlı otopark ile çarşı içinde yaklaşık 110 araçlık bir zemin düzenlemesi geçiyor. Aynı ulaşım planı yaya geçitlerini ve 27 kavşağın düzenlenmesini de kapsıyor. Yine de aracı çeperde bırakıp yürümek çoğu ziyaretçi için daha pratiktir.

Kapalı Pazarın Değişken Hâli

"Bandabuliya" adıyla anılan kapalı pazar binası eski çarşının içinde, tarihi limana yürüme mesafesinde durur ve İngiliz yönetimi döneminden kalma bu yapıda başlangıçta belediye binası ile pazar alanı bir arada düşünülmüştü. 1980'lerden itibaren modern marketler yaygınlaşınca klasik pazar işlevi zayıfladı. 2005'teki düzenlemeyle mekân el yapımı ürün ve gastronomi ağırlıklı bir alana çevrildi, reçel ile dokuma gibi üretimlerle yerel kooperatiflere yer açıldı.

Binanın geleceği şu sıralar yeniden çiziliyor. 15 Eylül 2026'da Turizm, Kültür, Gençlik ve Çevre Bakanlığı ile Kıbrıs Türk Girişimci Kadınlar Derneği arasında "Girne Bandabulya Gastronomi ve Kültür Evi Projesi" kapsamında bir protokol imzalandı, imzayı Bakan Fikri Ataoğlu ile dernek başkanı İçim Kavuklu Çağıner attı. Protokol mutfak ekipmanlarının temini üzerine kuruludur, hedefte yerel gastronominin korunması ile kadın girişimcilere meslek eğitimi vardır, tamamlanma için bir tarih verilmedi.

Belediyenin haftalık açık pazarı bu binadan ayrı bir alanda, genellikle çarşamba günleri kurulur ve ilk kez 20 Mayıs 2020'de açılmıştır. Gün kayabildiğinden, programı yola çıkmadan belediyeden teyit etmenizde fayda var.

Baldöken'de Geriye Kalanlar

Merkezde bir park ve otopark alanının içinde ya da hemen yanında, kesme taştan üstü açık kubbeli bir yapı görürsünüz. Burası Baldöken Mezarlığı'dır. Alan, Osmanlıların adayı aldığı 1571'den itibaren kullanılmaya başlanmış. On altıncı yüzyılda askeri mezarlık işlevi görmüş, on dokuzuncu yüzyılda ise fakirlerin defnedildiği yer olmuş, üstelik aynı alanda Roma ile Bizans dönemine ait kalıntı izleri de bulunmuş. Bugün ayakta kalan parça sınırlıdır, birkaç mezarın yanında bir su sarnıcı ile bir türbe durur. Türbe kime ait? On sekizinci yüzyılda idam edilen Girneli Halil Dizdar'a ait olduğuna inanılıyor. Girne Belediyesi ile Kıbrıs Vakıflar İdaresi alana "Osmanlı Baldöken Mezarlığı" ve "Şeyh Seyyid Efendi Su Sarnıcı" tabelalarını yerleştirdi, çevrede peyzaj düzenlemesi de yapıldı.

Aynı hat üzerinde iki eski kilise binası bulunuyor. Baldöken ile kale arasında 1913'te inşa edilmiş St. Andrew Anglikan Kilisesi durur ve o iki nokta arasındaki çizgi eski şehirde yön tutmayı kolaylaştırır. Kent içindeki en eski kilise kabul edilen Chrysopolitissa ise harabedir, çatısı yıllar önce çökmüştür ve içerisi ibadete kapalıdır. Kuzey kapısı gotik tarzdadır, Lüzinyan döneminden kaldığı tahmin ediliyor.

Birinci Derece Sit Alanında Yürümek

Burası önemli ve korunaklıdır çünkü "Antik Liman" ve çevresi birinci derece sit alanıdır, bölgedeki kazı ve cephe restorasyonları da Eski Eserler ve Müzeler Dairesi teknik personelinin denetiminde yürütülmektedir. Bunun sokak düzeyindeki karşılığı zeminde görebilirsiniz. Antik Liman'ın zemin yenileme projesi 24 Eylül 2022'de ihaleye çıktı, sözleşme aralık ayında imzalandı ve beton zemin sökülüp yerine çakıl taşı döşendi. "Girne Koruma Çevre Planı" ise belediye, Şehir Planlama Dairesi ve Anıtlar Yüksek Kurulu'nun ortak çalışmasıyla güncelleniyor.

Aynı koruma mantığı binaların içini de belirler. Eski şehirdeki taş konakların bir bölümü restore edilip küçük ölçekli otellere çevrildi. Girne eski şehir gezisini planlarken bunu hesaba katmanızda fayda var, çünkü bir binanın ne işe yaradığı cephesine yazılmaz. Eski şehrin sınırını mahalle mahalle çizen resmî bir liste de yoktur.

Nokta	Konum	Dönem	Bugünkü durum
Ağa Cafer Paşa Camii	Limandan merkeze çıkan taş yokuş	1589-90 yapım, 1878-80 onarım, 1975 yeniden açılış	Faal cami, Vakıflar İdaresi
Cafer Paşa (Hasan Kavizade Hüseyin Efendi) Çeşmesi	Caminin güneydoğusu	1841 tarihli kitabe	Meydan çeşmesi, dıştan görülür
Baldöken Mezarlığı	Merkez, park ve otopark alanı içi	Roma-Bizans izleri, 1571 sonrası Osmanlı	Birkaç mezar, sarnıç ve türbe, tabelalı
Chrysopolitissa Kilisesi	Eski şehir içi	Lüzinyan dönemi (tahmini)	Harabe, çatısı çökmüş, ibadete kapalı
St. Andrew Anglikan Kilisesi	Baldöken ile kale arası	1913	Konum ve tarih teyitli
Bandabuliya	Eski çarşı içi	İngiliz dönemi yapı, 2005 restorasyon	Dönüşüm sürecinde, açık dükkân sayısı değişken
Trypiti Sokağı	Çarşı dokusu içi	—	Kıbrıs'ın en dar sokağı, ~2 m

Yürüyüşün başladığı koy için Girne Antik Limanı, doğu ucundaki Girne Kalesi ve şehrin genel planı için Girne gezi rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.