Girne Kalesi ve Batık Gemi Müzesi

Cebinizdeki Türkiye Müzekart'ı bu kapıda çalışmamaktadır ve gişeden ayrı bilet almanız gerekir… ama alınan o tek bilet çıkışa kadar bütün bölümleri açabilir. “Girne Kalesi” Antik Liman'ın doğu ucunda duran, yedi yüzyıl boyunca katman katman büyümüş bir taş yapıdır ve bugün içinde iki kule sergisi, zindanlar, iki arkeoloji salonu ve avluda bir antik gemi barındırır. Altta 7. yüzyılda Bizanslılarca kurulduğu sanılan bir tahkimat vardır, üstünde ise 1489 sonrasında Venediklilerin ördüğü kalın dikdörtgen gövde durur, yani ziyaretçi tek bir kaleyi değil üst üste binmiş birkaç kaleyi geziyor. Ekip olarak yaptığımız araştırmada üç konuya sizler için tek tek baktık, kalenin katmanları, avludaki sergi salonları ve “MÖ 300” dolayında batan ticaret gemisi. En çok vakti üçüncüsü alır, ziyaret süresini de büyük ölçüde o belirliyor.

Hangi Liman, Hangi Uç

Kale, at nalı biçimindeki Antik Liman koyunun bittiği yerde, doğu ucunda konumlandığını söyleyebiliriz. Kıyı boyunca restoranlar sıralanmakta ve kaleye yürüyüş de o masaların arasından başlamaktadır. Feribotla adaya gelen okurun aklındaki liman ise başka bir yer olabilir çünkü Girne'de 1987'de açılan “Girne Turizm Limanı” adında ikinci bir tesis vardır ve orası yolcu ile yük trafiği için yapılmıştır. Kaleyle bir ilgisi yoktur - dolayısıyla feribottan inen misafir Antik Liman'a ayrıca gitmek zorunda kalıyor. Peki bu fazladan yol boşa mı gidiyor? Hayır, çünkü duvarlar limanın hemen üstünde yükseldiğinden kalenin silueti daha kıyıda yürürken karşınıza çıkar ve deniz tarafındaki burçlara bakmak için kapıdan girmeden bir dış tur atmanızı öneririz. Kapı avluya açılır, gezi de oradan dallanır. Yapı uzaktan tek parça görünür, içeri girildiğinde ise tek bir kale değil bir kale yığını olduğu anlaşılır.

Yedi Yüzyılda Dört El Değiştirdi

Kalenin ilk hâlini 7. yüzyılda Bizanslıların Arap deniz akınlarına karşı kurduğu sanılır, kesin bir tarih yoktur. Ayakta duran en eski parça avludaki “St. George Şapeli”'dir ve 12. yüzyıldan kalmadır. Sonraki büyütme “1208” ile “1211” arasında Lüzinyan döneminde Jean d'Ibelin'in işidir, bugün Lüzinyan Kulesi denen bölüm o yıllarda erken Bizans tahkimatının üzerine oturtuldu.

Asıl dönüşüm 1489'da adayı alan Venediklilerle geldi, çünkü topçuluk çağında Beşparmak sırtındaki dağ kaleleri savunma değerini yitirmişti. Venedikliler o dağ kalelerini bırakırken buradaki yapıyı top ateşine dayanıklı kalın duvarlarla yeniden kurdu ve çalışma 1540 dolayında tamamlandı. O duvarın büyük sınavı ise hiç gelmedi. 1570'te Osmanlı ordusu adaya çıktığında kale savaşsız teslim oldu, oysa aynı yıl Lefkoşa kuşatma sonunda düştü ve Gazimağusa bir yıl daha direndi. Bu yüzden Lefkoşa kuşatması ile Girne'nin teslimi kesinlikle aynı olay değildir. İngiliz yönetimi yapıyı hapishane ve polis okulu olarak kullandı, müzeye dönüşü ise 1974'ü buldu. Duvarların bugün bu kadar sağlam durması bir bakım başarısı değil, hiç kuşatma görmemiş olmasının sonucudur.

Şapelden Zindana Tek Güzergâh

Girne Kalesi'nin içi, avlunun çevresine art arda dizilmiş bölümlerden oluşur, ziyaretçi bir kapıdan çıkıp ötekine giriyor. Şapelin ardından zindanlar gelir ve burada Lüzinyan dönemine, Kral I. Peter'in yıllarına atfedilen işkence yöntemleri heykel figürleriyle canlandırılmış. Aynı canlandırma mantığı iki kulede de sürer, Lüzinyan Kulesi'nde Bizans'tan Osmanlı'ya uzanan asker figürleri ve bayraklar dururken 16. yüzyıl başından kalma Venedik Kulesi'nde top atışına hazırlanan bir Venedikli asker görürsünüz. Buraya kadarki her şey kalenin kendi savunma tarihidir. İki salon ise çok daha geriye gider, Vrysi Neolitik Yerleşimi sergisinde adanın erken dönem ev düzeni canlandırma sahneleriyle anlatılır, Kırnı sergisinde ise Tunç Çağı mezarlarından çıkan eşyalar gömü geleneğini somutlaştırıyor. Bu iki salonun kaleyle doğrudan bir ilgisi yoktur, kale burada bölgenin arkeoloji koleksiyonuna çatı görevi görüyor. Sıralama serbesttir, buna karşılık çoğu ziyaretçi gemi salonunu sona bırakıyor ve o tercihin yerinde olduğunu belirtelim.

Avludaki Gemi

Batık Gemi Müzesi'nde sergilenen tekne MÖ 300 dolayına tarihlenir ve bütünüyle çıkarılıp sergilenen en eski ticaret gemilerinden biridir. Uluburun batığı MÖ 14. yüzyıla tarihlendiği için en eski batık unvanı bu gemiye ait olamaz, aradaki fark yaklaşık bin yıldır. Gemiyi bulan da bir arkeolog değildi. Kıbrıslı Rum dalış eğitmeni Andreas Cariolou 20 Kasım 1965'te, limanın açığında, fırtınalı bir günde teknesinin çapası deniz tabanında sürüklenirken kalkan çamur bulutunu izleyip batığa ulaştı. Sonra konumu kaybetti ve yeniden bulması iki yılını, iki yüzden fazla dalışını aldı. Bulduktan sonra yağma korkusuyla yerini gizli tuttu, yalnız Eski Eserler Dairesi'ne haber verdi. Kazı bu bildirimin ardından 1967 ile 1969 arasında Pennsylvania Üniversitesi'nden Michael Katzev yönetiminde yürütüldü.

Tekne yaklaşık on beş metre boyundadır, dört kişilik mürettebat için yapılmıştır ve gövdesi Halep çamıdır. Yükünden dört yüze yakın Rodos tipi şarap amforası ile badem ve tahıl kalıntısı çıktı. Gövdedeki mızrak izleri korsan saldırısı ihtimalini akla getiriyor, üstelik gemi battığında yeni değildi, onlarca yıl hizmet etmiş yaşlı bir tekneydi. Orijinal gövde bugün özel iklimlendirmeli bir salonda korunuyor, yan odada ise çıkarma sürecinin fotoğrafları asılı. 1985'te yapılan Kyrenia II adlı replika ise Güney Kıbrıs'taki “Thalassa Müzesi” nde durur, Girne'deki gemi şüphesiz orijinaldir. Bu salonda okunacak pano çok olduğundan yarım saat kolay geçer, o yüzden gemiyi geçerken uğranacak bir vitrin değil, kendi başına bir ziyaret olarak düşünmenizi öneririz.

Bilet, Saat ve Ayakkabı

Araştırmalarımız göre giriş ücretlidir ve tarife yaşa göre ayrı işlemektedir. Güncel tutarı gişe ya da resmî kaynak verir, çünkü rakam sık değişiyor. Türkiye'deki Müzekart burada maalesef geçmez, KKTC'nin resmî tüzüğündeki ücretsiz ya da indirimli giriş listesinde bu kart bulunmadığı için kart sahibi de ayrı bilet alıyor. Ziyaret saatleri yaz ve kış döneminde farklıdır, kışın kapanış öne çekilir ve son giriş kapanıştan bir süre önce kesilir, o yüzden kesin saati gitmeden kontrol etmenizde fayda var. Çocuklu gelen ziyaretçi zemini hesaba katmalı, taş döşeme yer yer düzensiz olduğundan rahat ayakkabı işe yarıyor ve avlunun üstü açık olduğu için yaz öğleninde gölge de azdır. Girne Kalesi'ni gemi salonuyla birlikte gezmek için bir buçuk saat ayırmak gerçekçi bir hesaptır. Bunun karşılığı sur duvarlarında alınır, yukarı çıkıldığında bir yanda liman, öbür yanda Beşparmak sıradağları görünür. Kaleyi bitirenlerin son durağı bu üst kattır, sonrası liman kıyısındaki masalar.

Beşparmak sırtındaki dağ kalelerini merak edenler için Buffavento Kalesi yazımız, şehrin geri kalanı için Girne gezi rehberi, adadaki öteki kale ve antik kentler için ise Kuzey Kıbrıs tarihi yerler listemiz var.