Geçitkale (Lefkoniko) Köy Rehberi

Adaya indiniz, ilk inen tarifeli uçuşların tamamı Ercan'a gelirsiniz. Eylül 2002 ile Mayıs 2004 arasında ise bu sıra tersineydi sebebi Ercan yenilenirken ülkenin ana sivil havalimanı Geçitkale'de o an aktif çalışıyordu. Mesarya Ovası'nın ortasındaki bir köy, iki yıl boyunca adanın hava kapısı oldu ve adı hâlâ önce o pistle anılıyor. Aynı pistten kalkan güncel bir tarifeli yolcu seferi ise ilan edilmiyor. Köyün eski adı ise "Lefkoniko" ve onu bir gezi programına sokan asıl neden ovanın ortasındaki konumu ile Karpaz yolu üzerinde durmasıdır. Ova içindeki bu yerleşim, nüfus tablosunda üç ayrı rakamla, yol haritasında ise yarımadaya çıkan tek birinci sınıf hattın tam ortasında görünür.

Pistin Sivil Geçmişi Kısa Sürdü

Resmî kaynağa göre havalimanı 7 Mart 1986'da Ercan'a alternatif olarak hizmete açıldı. Asıl görev Eylül 2002'de geldi, çünkü Ercan yenileme çalışmasına girince tarifeli seferler bu piste kaydırıldı. Pist, Mayıs 2004'e kadar ülkenin birincil sivil havalimanı olarak işletilmiştir ve o iki yıl boyunca adaya gelen yolcu trafiği bu terminalden geçmiştir. Havalimanının sivil kimliği bugün de tamamen silinmiş sayılmaz, "IATA" tarafında "GEC" ve "ICAO" tarafında LCGK kodları hâlâ kayıtlarda duruyor. Kodun kayıtta durması, oraya bugün tarifeli bir uçuş yapıldığı anlamına gelmez. Bu tarihçe köyün en çok bilinen yanıdır, gezi planı kurarken ise en az işe yarayan ayrıntısı.

Mesarya'nın Sıcak Göbeğindeki Tarım Kuşağı

Köy, adanın orta kuşağını kaplayan Mesarya Ovası'nın içinde yer almaktadır. Ovanın bu bölümünde belirgin bir yükselti olmadığı için yol boyunca ufuk uzağa kadar açılıyor. Çevresi tarım istatistiklerinde ayrı bir birim olarak da geçer ve "Geçitkale bölgesi" adıyla on yerleşimi kapsar. Bu on yerleşimin paylaştığı arazi büyük ölçüde tarlaya ayrılmış durumda, arkasından orman ile mera geliyor. Ama ova ortasındaki bir köy neyle geçinir? Ekonominin omurgası tarım ile hayvancılıktır, yani arazinin kendi dağılımı geçim biçimini de belirlemiş.

Ovanın ikinci belirleyicisi sıcaklıktır. "KKTC Meteoroloji Dairesi" resmî ölçüm istasyonlarından birini burada tutuyor, üstelik istasyonun yeri tesadüf sayılmaz, çünkü Mesarya ada içinin en sıcak bölgesi olarak biliniyor. 16 Mart 2025'te ölçülen 34,8 derece, son elli yılın en yüksek mart sıcaklığı olarak kayda geçti. Kışın gece donu kıyıya göre daha sık görülürken yazın sıcaklık kıyı şeridini birkaç derece aşabilmektedir. Kıyı ile ova arasındaki bu fark yaz aylarında iyice belirginleşir. Burası, adı konmamış biçimde tipik bir iç kesim iklimidir.

Üç Ayrı Nüfus Rakamı Dolaşıyor

Köy 1939'da resmen belediye statüsü kazandı ve bu statüyü seksen yılı aşkın süre korudu. 2022'de Serdarlı ile birleşince ortaya "Geçitkale-Serdarlı Belediyesi" çıktı, iki mahalle ve on üç köy aynı çatı altında toplandı. Aynı reform ülkenin başka köylerinde de belediyeleri birleştirdiği için buradaki değişim bir istisna sayılmıyor. Nüfus sorusu da işte bu birleşmeden sonra karıştı, çünkü aynı ad artık üç ayrı sınırı birden gösteriyor. 2011 sayımında köyün kendisinde 1.253 kişi yaşıyordu, aynı sayımda yeni ve geniş belediye sınırının toplamı ise 6.030 kişidir. Arada, birleşme öncesindeki dar belediyeye ait iki binli bir rakam daha dolaşır. Üçünden hangisi köyün nüfusudur?

Hangi sınırın ölçüldüğü söylenmeden hiçbiri doğru cevap olmaz, köyün kendi rakamı 1.253'tür. İlk bakışta bu üç sayı birbirinin yerine kullanılabilirmiş gibi duruyor, oysa üçü ayrı bir haritayı ölçer. Kıyas için elimizde eski bir sayım da var, 1960'ta aynı yerde 2.358 kişi yaşıyordu, yani yarım yüzyılda nüfus belirgin biçimde erimiştir. Erimenin izi bugün sokakta da sürülebilir, çünkü köy, kendi nüfusundan büyük bir geçmişin üstüne kuruldu.

Kilisenin Revakı ve 1909'da Kurulan Kooperatif

Sokak dokusunda iki ayrıntı öne çıkabilmektedir. Biri 12. yüzyıla dayanan Başmelek Mikail Kilisesi, güney cephesindeki revakıyla tanınır ve 2016 ile 2017 arasında Avrupa Birliği fonuyla restore edildi. Öteki bir yapı değil bir tarihtir, çünkü Kıbrıs'ın ilk kooperatifi 1909'da burada kurulmuştur. Geçmişin yanında bugünü de görmek isteyen için köyün kendi spor kulübü var, Günay SK kadın ve erkek takımlarıyla ülke liglerinde oynuyor. Haziran 2018'de köy Cittaslow ağına katıldı ve ülkenin dördüncü sakin şehri oldu. Bu unvan köyün hızını tarif eder, ziyaretçiye bir tesis listesi sunmaz.

Karpaz Yolunun Orta Durağı

Karpaz Yarımadası'na çıkan birinci sınıf yol Lefkoşa-Geçitkale-İskele hattından geçebilmektedir. Bu güzergah adı, köyün konumunu bütün mesafe rakamlarından daha iyi anlatır. Aynı eksen, Lefkoşa'dan çıkıp yarımadanın ucuna kadar giden sürüşün omurgasını oluşturur, kuzeye sapan yol kıyıya, doğuya devam eden yol ise Karpaz'a bağlanır. Kuzeydeki kıyı köyü Tatlısu yaklaşık on iki kilometre uzakta kalıyor ve bu kısa pay, ovadan kıyıya geçmenin pratik yollarından birini kuruyor. Mağusa ile Lefkoşa ise otuz ile kırk kilometre arasındaki bir bantta durur, çünkü rakam kaynağa göre değişiyor. O bant da iki şehirden günübirlik gelmeyi mümkün kılar. Yakın çevrede İncirli Mağarası bulunuyor, ama o mağara Çınarlı köyüne bağlıdır. Bütün bunlar üst üste gelince ortaya bir varış noktasından çok bir kavşak çıkar. Lefkoşa'dan Karpaz yönüne çıkan bir program, öğle molasını buraya rahatlıkla sığdırabilir.

Ulaşım Gene Araca Bağlı Kalıyor

Buraya ulaşmanın pratik tek yolu özel ya da kiralık bir araçtır, tarifeli uçuşla gelme fikri en baştan elenmektedir. Ercan yönünden gelen sürücü aynı ova boyunca doğuya ilerliyor, yol birinci sınıf olduğu için sürüş tarafında sürpriz de beklenmez. Zamanlama tarafında ilkbahar ile sonbahar açık ara öndedir, çünkü yukarıdaki sıcaklık farkı yaz öğlelerinde hemen kendini gösterir. Temmuz ile ağustos öğle saatlerini programdan çıkarmak bu yüzden daha akıllıcadır. Kışın gelenler için engel yok, yalnız sabaha karşı don ihtimalini hesaba katmak gerekir. Sabah saatlerinde yola çıkmanızda fayda var, aynı programa hem kiliseyi hem ovayı ancak o zaman sığdırabilirsiniz. Bir günlük Mesarya turunda burası bir mola ölçüsündedir.

On iki kilometre kuzeydeki kıyı köyü için Tatlısu köyü yazımıza, komşu Çınarlı'daki mağara için İncirli Mağarası rehberine, doğuya devam eden yol için de Karpaz Yarımadası rehberine bakabilirsiniz.