Karpaz Yarımadası Rehberi: Altın Plajlar ve Yabani Eşekler
Karpaz gezilecek yerler listesi genelde günübirlik bir safari turuyla anılır. O turun rotasını aktivite rehberimizde anlattık. Yarımadanın asıl hali başka: burası kalarak gezilen bir yer. Girne'den Dipkarpaz'a 123 kilometre var, Gazimağusa üzerinden Karpaz ana yoluna bağlanıyorsunuz. Yol iki saat yirmi dakika. Haritada adanın doğuya uzanan ince bir parmağı gibi durur: seksen kilometre uzunluk, on beş kilometreyi geçmeyen genişlik. Köylerinde nüfus az, geceleri sessiz, gündüzleri yol yabani eşeklerle paylaşılır.
Köyler: Karma Doku ve Yavaş Hayat
Bölgenin kimliğini kuran şey plaj değil, köyler. Yarımadanın en büyük yerleşimi Dipkarpaz. Köy meydanında Ayios Synesios Kilisesi var; Kıbrıslı Türklerle birlikte küçük bir Rum Ortodoks cemaati de burada yaşıyor. Köyün Rum ilkokulu bugün hâlâ açık. Yenierenköy başka bir hikâyeyle kuruldu: eski adı Yialousa olan köye 1976'da Erenköy bölgesinden göç eden Kıbrıslı Türkler yerleşti, bugünkü ad o göçten geliyor. Yarımadanın ikinci merkezi burası. Belediyenin adı da değişti, eski "Yenierenköy Belediyesi" artık Erenköy Karpaz Belediyesi ve on dört köye birden hizmet verir. KKTC'nin öncü eko köyü Büyükkonuk. Geleneksel el sanatları burada turizmin parçası olmuş; köy meydanı yılın belli günlerinde Eko Gün etkinlikleriyle dolar. Üzüm ise Mehmetçik'in işi. Bağcılık kimliği Limasol'dan getirilen asma çubuklarıyla kurulmuş; üzüm festivali altmış dördüncü kez düzenlendi. Kumyalı ise küçük bir balıkçı köyü. Barınağı 1930'lardan beri zeytin ve harnup yüklemesinde kullanılırdı. Bugün de tekneler orada.
Milli Park ve Yabani Eşekler
Dipkarpaz'dan Zafer Burnu'na uzanan alan 2004'te milli park sınırlarına kavuştu, aynı bölge ayrıca özel çevre koruma alanı statüsünde. Bu statü yoğun inşaatı engellemiş. Yarımada bu yüzden boş. Yolun ortasında yabani eşeklerle karşılaşmak an meselesi, kimi zaman camdan kafasını içeri uzatırlar. Kaç tane eşek var? Kimse tam bilmiyor, sayımlar yıllara göre yüzlerle binler arasında savrulur. Karpaz Koruma Derneği hayvanlar için güvenli bir alan projesi öneriyor. Mesele turistik bir ayrıntı değil. Ekili araziler zarar görüyor, trafik kazaları da öyle. Beslemek riski büyütür.
Altınkum, Manastır ve Zafer Burnu
Yarımadanın ucunda Altınkum'la Apostolos Andreas Manastırı birbirine komşu. Yol ikisinden sonra Zafer Burnu'nda biter. Altınkum'u ve kaplumbağa yuvalarını (Caretta caretta, Chelonia mydas) plajlar rehberimizde anlattık; mayıs-ekim arasında kumsalda gece ateş, ışık ve gürültü yasak. Altınkum tek yuvalama alanı da değil. Dipkarpaz sınırındaki üç kilometrelik Ronnas koyu, Akdeniz'in en önemli yeşil kaplumbağa yuvalama plajlarından biri sayılır. Kumsalı besleyen bir tesis olmadığı için kalabalık mevsimle gelip gider. Apostolos Andreas Manastırı Rum Ortodoks inancında saygın bir hac noktası. Kaynak suyuna dair efsane Aziz Andreas'a bağlanır. Şapel 15. yüzyıldan kalma. Bugünkü kilise 1867 tarihli, yapı 2010'larda kapsamlı bir restorasyon gördü. Manastırdan sonra yol asfalt olmaktan çıkar. Adanın en doğu ucu Zafer Burnu. Açığındaki kayalık adacıkların adı Zafer Adaları.
Bölgede Kalmanın Modeli
Karpaz gezilecek yerler kadar kalınacak yer de plan ister. Otel arayışı burada büyük resortlara değil, taş ev ve bungalov ölçeğine çıkar. Oasis at Ayfilon, Ayios Philon Kilisesi'nin yanı başındaki antik Roma limanının üstünde sadece on odalı bir tesis. Adını o kiliseden alır. Karpaz Arch Houses ise 2002'de beş taş evin restorasyonuyla açıldı. Kemerli tavanları ve taş duvarları olduğu gibi korunmuş. Tek istisna kıyıda duruyor: Karpaz Gate Marina, KKTC'nin ilk uluslararası standarttaki marinası. Üç yüz tekne bağlıyor, 55 metreye kadar süperyat kabul ediyor; bölgenin en büyük tek yatırımı bu. Tesislerin toplam kapasitesi orta boy bir otelin tek katı kadar. Temmuz ve ağustos hafta sonlarını haftalar öncesinden ayırtın; kapıdan girip oda bulma şansı düşük.
Yol Üstünde Nelere Dikkat
Karpaz gezilecek yerler turu depoyu doldurmakla başlar. Güvenilir son pompalar Yenierenköy ve Dipkarpaz'da; sonrası şansa kalır. Yarımada dar, iki kıyı arası çeyrek saat. Kuzey rüzgâr alıyorsa güneye geçin, aynı gün içinde deniz değiştirebilirsiniz. Otobüsle olur mu? Dipkarpaz'a günde bir iki sefer var, doğusuna hiç. Market ve lokanta seyrek. Yemeğin çoğu konaklama tesislerinin mutfağından çıkar. Nakit bulundurun, köy bakkallarının çoğu kart kabul etmez. Akşam yemeğini yola çıkmadan ayarlayın; orada bulacağınızı varsaymayın.
Yerel Lezzetler ve Sofra
Bölgenin sofrası denizden ve bağdan beslenir. Kumyalı'nın küçük lokantaları günün balığını meze eşliğinde servis eder, akşamüstü masalar çabuk doluyor. Hellim, keçi ve koyun sütünden yapılan bir peynir. Izgarada ya da çiğ, ikisi de yaygın. Harnup, yani keçiboynuzu, yarımadanın eski ihracat kalemiydi; bugün pekmez ve şurup halinde köy pazarlarında satılır. Mehmetçik'in üzümü sofraya taze meyve olarak gelir, festival haftasında tadım standları da kuruluyor. Dipkarpaz'ın tarım kimliği de sofraya yansır. Zeytin ve zeytinyağı buradan çıkar. Yıllar önce ipek böcekçiliği ve tütün de yapılırmış; o zanaatlar artık anı düzeyinde.
Mevsimine Göre Karpaz
En canlı dönem ilkbahar. Mart ve nisanda kır çiçekleri açar; endemik Tulipa cypria ancak bu haftalarda görülür. Yaz sıcak ve gölgesiz, su ile güneş kremi şart. Eylül ve ekimde yollar boşalır. Sıcak kırılmıştır ama tesisler hâlâ açıktır. Kışın köyler iyice sakinleşir, birkaç tesis kapanır; açık kalanı önceden aramadan yola çıkmayın. Girne'ye dönüş yolu yine iki saati aşıyor; gidiş dönüş beş saate yakın eder. Karpaz gezilecek yerler bu yolun ucunda ve tek güne sıkıştırılınca yarımadayı camdan seyretmiş olursunuz. En az iki gece ayırın.
